Het Wonder van Boxmeer is het nieuwste programma van Holland Baroque waarin zij samen met de internationale solisten Camille Allérat (sopraan), Hannah Morrison (sopraan), Laura Lopes (mezzosopraan), Mirko Ludwig (tenor), Jonathon Adams (bas) 17e-eeuwse Brabantse muziek presenteren van bijzondere kwaliteit: een unieke vondst!
14 – 24 mei 2026 in Ravenstein, Boxmeer, Utrecht, Vries, Helvoirt en Münster (DE)
Het Wonder van Boxmeer refereert aan het wonder dat in 1400 heeft plaatsgevonden. Dit is nog steeds ieder jaar onderwerp van de jaarlijke Boxmeerse Vaart en inspireerde Benedictus à Sancto Josepho, de Boxmeerse componist, tot zijn omvangrijk oeuvre. Dat er in een gebied waar het katholicisme verboden was een enclave ontstond waar in moeilijke omstandigheden muziek zo kon floreren, is ook een wonder te noemen.
Afgelopen mei 2025 ontdekten Judith en Tineke Steenbrink, artistiek leiders van Holland Baroque, oude manuscripten van uitzonderlijk belang voor het Nederlandse muzikale erfgoed. In het Carmelitaans Instituut in Boxmeer vonden zij muziekstukken terug van Benedictus à Sancto Josepho. Werken die al meer dan zestig jaar als verloren werden beschouwd en deel uitmaken van in totaal 33 zoekgeraakte composities. In het nieuwe programma Het wonder van Boxmeer klinken deze werken weer voor het eerst.
Benedictus à Sancto Josepho (1643–1716) leefde in het Boxmeerse karmelietenklooster en groeide uit tot een internationaal gewaardeerd componist, een wereldster van zijn tijd. Katholieke vieringen waren in de Republiek verboden, maar Boxmeer ontwikkelde zich tot een veilige haven waar liturgie mocht plaatsvinden en muziek een belangrijke plek had.
Tegen de stroom in ontstond er een muzikale bloeiperiode van ongekende kwaliteit. De composities van à Sancto Josepho kunnen worden gehoord als een soort protestmuziek, geschreven voor een gemeenschap die haar geloof en cultuur levend hield. Zoals Bach het muzikale erfgoed van Leipzig mee vormgaf en Monteverdi Venetië een nieuw muzikaal gezicht gaf, zo stimuleerde Benedictus de bloei van het culturele netwerk tussen Antwerpen, Keulen en Arnhem – het Brabantse grensgebied van zijn tijd.
De vondst in Boxmeer is de kroon het werk van jarenlang speuren. Extra bijzonder is dat Judith en Tineke Steenbrink in Boxmeer zijn opgegroeid. Tineke Steenbrink: “Mijn zus Judith Steenbrink en ik zoeken al vijf jaar actief naar deze stukken. Oproepen via social media, de radio en vakbladen en oneindig veel navragen, heeft ons de afgelopen jaren veel opgeleverd, maar niet deze opusnummers. We zijn intensief in contact geweest met universiteiten, muziekwetenschappers, amateuronderzoekers en Gregoriaans-kenners. Het is ongelofelijk wat we allemaal in de zoektocht gevonden hebben. Zo veel onbekende en tot nu toe niet uitgevoerde werken. Toen we uiteindelijk toch onverwachts de stemboeken in onze handen hadden, wisten we niet wat ons overkwam.”
Judith Steenbrink: “Wij doen dit onderzoek zoals we ook als musici zijn: nieuwsgierig, zeer betrokken bij het onderwerp en open voor alles wat daarin op ons afkomt. De ene keer struinen we veilingen af, dan weer zitten we in een kloosterbibliotheek, en een volgende keer bellen we met muziekwetenschappers. Ons onderzoek is breed qua bronnen, maar richt zich voornamelijk op de Maas-Rijndriehoek (Keulen, Antwerpen, Arnhem). De landsgrenzen zoals die er nu zijn, bestonden niet in de 17e eeuw. Van tevoren weet je niet wat je gaat vinden. We verheugen ons op een 17e-eeuws liedje verstopt in een graduale, een heel opus of zelfs een niet eerder ontdekte componist. Steeds duidelijker komt het beeld van de Brabantse Stijl naar voren. Hoe meer je vindt, hoe helderder je weet hoe deze muziek moet klinken.”
| Het Wonder van Boxmeer grijpt terug op de Boxmeerse Vaart, een jaarlijkse traditie waarin gilden, koren, harmonieorkesten en schoolkinderen door de straten van Boxmeer trekken om het wonder dat rond 1400 plaats vond te herdenken. Ook Benedictus à Sancto Josepho kende deze traditie en heeft muziek voor de feestelijkheden rondom deze processie geschreven. Van een Boxmeerse kenner ontvingen we uit het oude Carmelitessenklooster een oud zangboek met muziek geschreven voor deze traditie. |
De herontdekking bouwt voort op eerder onderzoek van Holland Baroque naar Brabantse kloostermuziek. In 2021 verscheen het album Brabant 1653, met 17-eeuwse muziek van onder andere Verdonck, Hollanders, Rosier en à Sancto Josepho. Dit programma vond weerklank in binnen- en buitenland, met uitvoeringen in onder meer Sevilla, Keulen, Regensburg en Hall in Tirol, en leidde samen tot andere programma’s als Kloosterkerst en Tranen van Brabant: uitverkochte zalen, lovende recensies en een snel uitverkochte eerste cd-druk.
Het Wonder van Boxmeer laat zien dat Nederland een rijke muzikale cultuur kende met een veelheid aan werken met grote bezettingen, vocaal en instrumentaal, die tot nu toe op de podia onderbelicht is gebleven.
Judith Steenbrink: “Wij zijn ongelofelijk blij deze nieuw ontdekte werken nu te kunnen spelen. Het doel van ons onderzoek is om een podium te geven aan deze muziek. Het moet klinken! En ja, we willen dit repertoire heel graag op een nieuw album opnemen. Zodat het vastgelegd wordt, en toegankelijk voor een groot publiek. Maar nu eerst Het Wonder van Boxmeer. Dat wonder is natuurlijk de schoonheid en de rijkdom van de prachtige muziek. Ontstaan in een tijd en op een plek waarvan we, bekeken door onze moderne bril, niet zouden hebben verwacht dat zoiets daar mogelijk was. Naast de Nederlandse componist Sweelinck omarmen we nu ook graag de 17e-eeuwse Brabantse componisten.”
“Holland Baroque brengt solistische en meerstemmige gezangen levendig en met souplesse.”
★★★★☆ de Volkskrant over Brabant 1653
“De Brabantse kerstgezangen bezitten bezonken en beschaduwde kanten, maar dartelen evengoed als speelse en wendbare engelen.”
★★★★☆ NRC over Kloosterkerst
“Brabantse passiemuziek van Holland Baroque kan zo de klassieke canon in”
★★★★☆ NRC over Tranen van Brabant
Muzikale leiding, onderzoek en reconstructies Judith en Tineke Steenbrink